نحوه محاسبه نسبت های مالی

تجزیه و تحلیل و محاسبه نسبت های مالی

نسبت‌های مالی، اقلام موجود در صورت‌های مالی را بررسی کرده و آن‌ها را از مفهوم ریالی به نسبت‌های قابل مقایسه تبدیل می‌کند. این نسبت‌ها میان عوامل مؤثر صورت‌های مالی ارتباط معنی‌دار برقرار کرده و با ایجاد این ارتباط بین اطلاعات موجود در گزارش‌های مالی، به استفاده‌کنندگان قدرت تحلیل می‌دهد.

نسبت‌های مالی ازجمله ابزار تحلیل بنیادی محسوب شده که در مطالب گذشته بآشگاه به آن اشاره شده است.

به ارتباط منطقی و ریاضی که بین اقلام موجود در صورت‌های مالی وجود دارد و به‌صورت نسبت بیان می‌شود، نسبت‌ مالی می‌گویند.

از نسبت‌های مالی به‌منظور ارزیابی کیفی اطلاعات کمی، ارائه گزارش و طبقه‌بندی صورت‌های استفاده می‌شود.

نکته قابل‌توجه در بررسی نسبت‌های مالی این است که از هر نسبت مالی می‌توان به‌عنوان یک سیگنال خبری در کنار سایر نسبت‌ها، استفاده کرد و در تصمیم‌گیری نباید فقط یک نسبت مالی را به‌عنوان ملاک تصمیم‌گیری قرار داد. گزارش‌هایی که براساس نسبت‌های مالی ایجاد می‌شوند، نتایج عملیات و وضعیت مالی شرکت را در یک دوره‌ مالی خاص بیان می‌کنند.

در شکل زیر درختواره نسبت‌های مالی ترسیم شده است.

nesbathayemali

 

نسبت‌های نقدینگی

نسبت‌های نقدینگی، میزان توان شرکت در بازپرداخت دیون کوتاه مدت خود یا عمل به تعهدات کوتاه مدت را نشان می‌دهد. در دسته نسبت‌های نقدینگی، نسبت‌جاری، نسبت آنی و سرمایه در گردش قرار دارند.

نسبت جاری

نسبت جاری که از طریق رابطه زیر محاسبه می‌گردد، یکی از نسبت‌های نقدینگی است که میزان قدرت باز پرداخت بدهی جاری را نشان می‌دهد.

بدهی جاری / دارایی جاری = نسبت جاری

اگر نسبت جاری برابر ۱٫۱۷ باشد یعنی در سال مورد نظر به ازای هر ۱۰۰ تومان که بابت بدهی پرداخت می شود ، توانایی کسب ۱۱۷ تومان بابت دارایی ها وجود دارد.

نسبت جاری بایست از یک بیشتر باشد، زیرا کمتر از یک بودن به این معنا است که شرکت توانایی پرداخت بدهی های خود را ندارد. نسبت جاری نبایست از مقدار مشخصی (معمولا عدد ۲) بیشتر باشد، چون زیاد بودن نسبت جاری، یعنی بلا استفاده ماندن دارایی های یک شرکت و یا خواب بودن سرمایه شرکت. میزان حد بالای نسبت جاری را متوان برای هر بازار به صورت مجزا محاسبه نمود.

نسبت آنی

یکی از اقلام دارایی جاری که در محاسبه نسبت جاری استفاده می شود، موجودی مواد و کالا است، که از قابلیت نقد شوندگی کمتری برخوردار است، لذا برای دقیق شدن مقدار نسبت نقدینگی از نسبت آنی به صورت رابطه زیر استفاده می گردد.

بدهی جاری / (موجودی مواد و کالا – دارایی های جاری) = نسبت آنی

اختلاف نسبت آنی و نسبت جاری در میزان موجودی مواد و کالا، در انبارهای شرکت است، بالا بودن موجودی کالا موجب کاهش ریسک در شرکت ها و افزایش خواب سرمایه و کاهش بهروی می گردد.

نسبت جاری به تنهایی ملاک تحلیل قرار نمی گیرد و نسبت مزبور همیشه با نسبت آنی مورد  تجزیه و تحلیل قرار می گیرد.

نسبت بازده دارایی ها

میزان موفقیت شرکت در کسب سود توسط بازده دارایی، نشان داده می‌شود. این شاخص نشان می‌دهد که شرکت در ازای دارایی مورد استفاده تا چه اندازه سود آور بوده است. نسبت بازده دارایی از طریق رابطه زیر محاسبه می‌گردد.

میانگین جمع دارایی ها / سود خالص = بازده دارایی

اگر بازده دارایی برابر با ۰٫۱۲ باشد ، یعنی این شرکت از هر ۱۰۰ تومان منابع اقتصادی در اختیار خود توانسته ۱۲ تومان سود کسب کند.

 

نسبت‌های اهرمی

نسبتهای اهرم مالی (نسبت سرمایه گذاری یا ساختار سرمایه)، نسبت‌هایی هستندکه نشان دهنده توانایی شرکت برای بازپرداخت بدهی‌‌های خود است. نسبت های اهرمی به حجم کل بدهی های واحد تاکید دارد، و توان واحد را برای انجام تعهدات کوتاه مدت و بلندمدت خود منعکس می سازند. نسبت بدهی به سرمایه، نسبت توان پرداخت بهره و  جز این گروه از نسبت‌های مالی قرار دارند.

نسبت بدهی

نسبت بدهی به سرمایه، توانایی شرکت برای تعهد به دیون خود را منعکس می کند و توسط رابطه زیر محاسبه می‌گردد.

مجموع دارایی‌ها / مجموع بدهی‌ها = نسبت بدهی

نسبت بدهی، زیاد معمولا یعنی واحد ناگزیر است نرخ سود تضمین شده بالاتری برای استقراض خود داشته باشد، و با گذشتن از حدی اصولا این واحد امکان استقراض را نخواهد داشت. وام دهندگان نسبت بدهی کمتر را ترجیح می دهند. چون ایمنی بیشتری به همراه دارد. در شرایط رکود اقتصادی کم بودن نسبت بدهی ، نشانگر وضعیت مناست تر خواهد بود. نسبت بدهی ۷۰% یعنی ۷۰ درصد از دارایی بنگاه از محل بدهی ها و توسط اشخاصی به غیر از صاحبان سهام تامین شده است. هرگاه میزان این نسبت از %۸۰ تجاوز کند موسسه را، مبتلا به مشکلات اقتصادی تشخیص می دهند.

نسبت مالکانه

نسبت مالکانه، نشانگر سهم نسبت صاحبان سهام از کل دارایی‌ها شرکت است، که توسط رابطه زیر محاسبه می‌گردد.

مجموع دارایی‌ها / مجموع حقوق صاحبان سهام = نسبت مالکانه

این نسبت که ملکمل نسبت بدهی است، میزان سهم صاحبان سهام از کل دارایی‌ها را نشان‌می‌دهد.

نسبت پوشش بهره

نسبت پوشش بهره، نشانگر توان شرکت برای پرداخت هزینه های مالی (مثلا بهره وام های دریافتی) از محل سود عملیاتی است. که توسط رابطه زیر محاسبه می‌گردد.

هزینه مالی / سود عملیاتی = پوشش بهره

در صورتی که نسبت پوشش برابر با ۴ باشد یعنی این واحد قادر است تا ۴ برابر هزینه های عملیاتی را از محل سود عملیاتی خود پرداخت نماید. منفی بودن درصد پوشش بهره، یعنی این شرکت زیان عملیاتی داشته است.

 

نسبت‌های فعالیت

این نسبت ها، کاربرد منابع مالی یا دارایی های در اختیار مدیران را نشان می دهند. این نسبت‌ها کارایی مدیریت مجموعه را نشان می‌دهد.

 نسبت گردش موجودی کالا 

دوره گردش موجودی کالا (نسبت فروش کالا)، فاصله زمانی (سال) دریافت مواد اولیه و تبدیل آن به کالای فروش رفته می باشد. مدت زمانی که طول می کشد تا مواد اولیه به کالا تبدیل شده و به فروش برسد. دوره گردش موجودی کالا از طریق رابطه زیر محاسبه می گردد.

گرچه این نسبت را نمی توان حاکی از گردش واقعی کالا محسوب داشت زیرا صورت و مخرج کسر متناجس نیستند ولی مقایسه آن با شرکتهای مشابه زمینه ای را برای اظهار نظر پدید می آورد.

میانگین موجودی مواد و کالا / بهای تمام شده کالا فروش رفته = گردش موجودی کالا

گردش موجودی کالا / ۱ = دوره گردش موجودی کالا

این نسبت طول فرایند تولید و فروش را نشان می دهد. اگر در نسبت بالا بجای ۱ از عدد ۳۶۵ استفاده گردد، این واحد طول به روز خواهد بود.

در محاسبه میانگین موجودی مواد و کالا، طبق پیشنهاد مراجع از تفاوت میانگین موجودی امسال و پارسال تقسیم بر دو استفاده می‌کنیم، لذا اگر موجودی امسال یک شرکت کمتر از سال گذشته باشد، مقدار این شاخص منفی خواهد گردید.

نسبت گردش جمع دارایی

نسبت گردش جمع دارایی‌ها، میزان درآمد زایی دارایی‌های یک شرکت را نمایش می دهد، بالاتر بودن این نسبت نشان دهنده درآمدزایی بیشتر این شرکت و بهروری بالاتر آن است. این نسبت بوسیله رابطه زیر محاسبه می‌گردد.

میانگین جمع دارایی / فروش = نسبت گردش جمع دارایی

زمانی که نسبت گردش جمع دارایی ها برابر ۱٫۲ باشد یعنی شرکت از هر ۱۰۰ تومان منابع اقتصادی در اختیار خود توان کسب ۱۲۰ تومان درآمد را دارا می باشد.

 

نسبت‌های سودآوری

نسبت‌های سودآوری به صورت مشخص میزان سودآوری یک شرکت را محاسبه کرده و در فرمت‌های مختلف نمایش می‌دهند.

نسبت بازده حقوق صاحبان سهام

حقوق صاحبان سهام از کم کردن بدهیها از کل داراییهای به دست آمده می‌آید، بازده حقوق صاحبان سهام نتیجه سرمایه گذاری صاحبان سهام را نشان می دهد. رابطه زیر بازده حقوق صاحبان سهام را محاسبه می‌کند.

حقوق صاحبان سهام / سود خالص = بازده حقوق صاحبان سهام

اگر بازده حقوق صاحبان سهام عدد ۰٫۳ باشد، یعنی سهامداران این شرکت در سال مذکور از هر ۱۰۰ تومانی که در شرکت سرمایه گذاری کرده اند (اعم از سرمایه و سود انباشته) توانسته اند ۳۰ تومان سود کسب کنند. از نقطه نظر صاحبان سهام یک شرکت این نسبت اهمیت بسیاری دارد. بطور کلی عقیده بر این است که بازده صد در صد را برای بازده حقوق صاحبان سهام قابل قبول است، زیرا سود سهام و رشد سرمایه در گردش تنها در این صورت تامین می‌گردد.

نسبت حاشیه سود ناخالص

حاشیه سود ناخالص، اثربخشی قیمت گذاری و کارایی تولید (کنترل مطلوب هزینه تولید) را منعکس می کند و توسط رابطه زیر محاسبه می‌گردد.

فروش / سود ناخالص = حاشیه سود ناخالص

اگر حاشیه سود ناخالص در سال پایه ۰٫۱۵ باشد ، یعنی در این سال کالایی که به بهای ۱۰۰ فروخته شده است،  در واقع هزینه تولید آن ۸۵ (۱۵ – ۱۰۰) بوده است.


نسبت حاشیه سود عملیاتی

سود عملیاتی کلیه هزینه های عملیاتی را در نظر می گیرید و حاشیه سود عملیاتی میزان سود عملیاتی را از طریق رابطه زیر محاسبه می‌کند.

فروش / سود عملیاتی = حاشیه سود عملیاتی

اگر حاشیه سود عملیاتی برابر با ۰٫۰۶ باشد ، یعنی شرکت از هر ۱۰۰ تومان فروش توانسته ۶ تومان سود از کسب و کار عملیاتی خود کسب کند.

نسبت حاشیه سود خالص

حاشیه سود خالص، که توسط رابطه زیر محاسبه می‌گردد، نسبت سوددهی پس از کسر مالیات را برایی هر شرکت مشخص می‌کند.

فروش / سود خالص = حاشیه سود خالص

نرخ بازده دارایی، نسبت دیگری است، که از حاصلضرب حاشیه سود خالص در نسبت گردش دارایی بدست می‌آید.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *