خانه / مقالات / کاربرد فناوری بلاک چین در حسابداری و حسابرسی

کاربرد فناوری بلاک چین در حسابداری و حسابرسی

کاربرد فناوری بلاک چین در حسابداری و حسابرسی

در این مقاله تلاش میشود ضمن معرفی اجمالی فناوری بلاک چین، جایگاه و کاربرد آن در حوزه ی حسابداری و مالی تشریح شود. بدین منظور ابتدا مفهوم پردازشهای غیرمتمرکز و دفاتر کل غیرمتمرکز بیان میشود. سپس، مقوله ی بلاک چین توصیف خواهد شد. در ادامه نیز پول مجازی و ارزهای رمزنگار ی شده، قراردادهای هوشمند، و پلتفرم های بلاک چینی به عنوان سه نسل از کاربردهای متفاوت فناوری بلاک چین توضیح داده میشود. در پایان، ضمن بیان جایگاه و شیو ه ی استفاده از فناوری بلاک چین در حسابداری، حسابرسی و صنعت مالی و بانکداری به بیان محدودیتها و ضعف های بالقوه این فناوری نوظهور می پردازیم.

blockchain-banner-1

انواع سامانه های تراکنشی

(شبکه های توزیع شده)

سامانه های تراکنشی مجموعه ای از فرآیندها،دستورالعملها، داده ها و ساختارهایی است که به منظور استفاده از داد ههای کسب و کار مورد بهر ه برداری قرار میگیرند. دفاتر سنتی حسابداری به عنوان یک ابزار غیر مکانیزه برای سامانه ی تراکنشی مالی و سازمانی مورد استفاده بوده است. از مجرای این دفاتر داده هایی با ماهیت پولی و مالی شناسایی و ثبت میشوند تا منبعی برای خلاصه سازی و طبقه بندی داده ها و سرانجام ارائه ی گزار شهای مالی باشند. یکی از اصلی ترین ابزارهای مورد استفاده در این سامانه ی تراکنشی دفاتر کل عمومی و اختصاصی هستند که در آنها خلاص هی نتایج تراکنشها (ثبت های دفتر روزنامه) شامل گردش و مانده ی حسابها درج میشود. در واقع، دفاتر کل مجموع های منسجم و به هم مرتبط از دادهها هستند که بر اساس قواعد و مقررات از پیش تعیین شده نگهداری میشوند. با گسترش فناوری اطلاعات و مقوله ی مدیریت داده و پایگاههای اطلاعاتی، ماهیت دفاتر کل حسابداری از اعداد و ارقام مندرج در دفاتر فیزیکی به کدهای نرم افزاری و اعداد موجود در پایگاههای داده ای تغییر شکل داده اند. در واقع، پایگاههای داده ای به نوعی همان نقش دفاتر کل حسابداری در محیط سنتی رابازی میکنند. این دفاتر ماهیت متمرکز دارند و در یک محل مرکزی به نام مرکز داده و بر روی سخت افزارهای ذخیره ساز یکتا نگهداری میشوند. یکی از معایب اصلی این روش نگهداری دادهها این است که نیازمند مدیر پایگاه داد ه ای مشخص هستند. کسی که میتواند با اعمال نظرات خود بر روی دادهها تغییرات ایجاد کند.افزون بر این، نفوذگران (هکران) و مجرمان به دلیل متمرکز بودن دادهها در یک مرکز داده و استفاده ی سایر کاربران از این پایگاه داد های متمرکز، میتوانند پس از عبور از لایه های حفاظتی (مانند، دیوار آتش یا گذرواژه) از طریق ایجاد دادههای جعلی یا تغیییر داد ههای قبلی به سادگی به کارهای نامطلوب دست بزنند.

یک دفتر کل به صورت مشخص دارای ارکانی است که آنها را میتوان به صورت زیر خلاصه کرد:

  1. نگهداری: دفاتر کل باید در چه مکانی و با چه شرایطی نگهداری و حفاظت شوند متمرکز در برابرغیرمتمرکز؟
  2. دسترسی: چه کسانی امکان استفاده از داده های موجود در دفتر کل را دارند دفاتر عمومی یا همگانی در برابر دفاتر خصوصی یا دارای سطوح دسترسی ؟
  3. شیو هی نگهداری رفتار موجودیتها: شیو ه ی مدلسازی داده و پایگاه داد های نگهدارند هی آن را توصیف میکند.
  4. شیو ه ی ساماندهی ویژگیهای موجودیتها: چه نوع داد ه هایی باید ذخیره شوند ساختارمند درمقابل غیر ساختارمند؟
  5. زنجیر هی عطف: ارتباط بین رکوردها و موجودیتها در دفاتر کل به چه صورت است ب یارتباط، ارتباطی، شبک های، شاخص شده و سایر موارد؟

 بلاک چین و کاربردهای آن

بلاک چین یک نوع سامانه ی دفتر کل توزیع شده بسیار امن است که در یک شبکه ی خصوصی یا عمومی در دسترس است. در این ساختار هر ایستگاه کاری سرور،رایانه ی شخصی، لپ تاپ، دستگا ههای متصل به شبکه، و هر چیز دیگر در بستر این شبکه ها نسخه ی کامل و بروزشد های از کل پایگاه داده را در خود نگهداری میکند. هر داد هی جدیدی که میخواهد به این شبکه وارد شود از یک ساز و کار کسب اجماع نظرات مشارکت کنندگان در شبکه و بر اساس یک مهر زمانی استفاده میکند، تا به عنوان یک رویداد جدید در دفتر کل ثبت شود. هر داده به دلیل پیشگیری از تحریف یا جعل باید بر اساس یک الگوی از پیش تعیین شده در پایان یک زنجیره قرار گیرد؛ و علاوه بر دادههای اصلی خود، امضای دیجیتالی بلوک قبلی خود را نیز ذخیره کند. به این امضای دیجیتالی بلوک قبلی، کدِ “هَش ” بلوک قبل نیز گفته میشود. در واقع، بلاک چین نام خود را از همین بلوکهای به هم متصل و در امتداد هم گرفته است.به طور خلاصه، بلاک چین را میتوان یک پایگاه داده دانست که بر اساس فناوری دفاتر کل توزیع شده مستقر شده است. در این پایگاه داده به منظور ورود داده ی جدید باید مجوز اکثریت کاربران فعال در بلاک چین دریافت شود. این پایگاه داده دارای مدیر نیست؛ و براساس قواعد اتفاق نظر جمعی اداره میشود. به علاوه، در یک ساختار بلاک چینی هر کاربر نسخه ی کاملی از داد ههای موجود در پایگاه داده را حفظ و نگهداری میکند. این پایگاههای داده به لحظه در حال بروزرسانی هستند. همه ی تغییرات پایگاه داده نیز در همه ی دفاتر کل موجود در شبکه بروزرسانی میشود.

هر بلوک موجود در یک بلاک چین حداقل دارای سه جزء اصلی است:

  1. داد هی مرتبط با بلوک: جزئی که در آن داد ههای اصلی موجود در بلوک نگهداری م یشود.
  2. کد هَش بلوک: شماره ی یکتای بلوک که علاوه بر هویت سنجی بلوک، داد ههای موجود در بلوک را اصالت سنجی میکند.
  3. کد هَش بلوک قبلی: شماره ی یکتایی که جایگاه بلوک را در زنجیره مشخص میکند.

ارزهای رمزنگار ی شده ی مجازی

ارزهای رمزنگاری شده مجموع های از پروتکلها قواعد برای مبادلات همتا به همتا  در یک بستر تخت بدون نیاز به سرور مرکزی هستند، که با به کارگیری زیرساخت فناوری بلاک چین امکان تصدیق کارها  را از طریق نظرخواهی و اجماع نظرات همه ی مشارکت کنندگان فراهم میکنند. یکی از متداولترین فرآیندهای خلق ارزهای رمزنگاری شده ی جدید پاداش یا دستمزد ناشی از میزان مشارکت در فرآیند تصدیق کارها است. در واقع، جویندگان ارزهای جدید که به آنها کاونده نیز گفته میشود با به کارگیری توان محاسباتی خود در جهت تایید انجام معاملات بلاک چین بررسی این که آیا پرداخت کننده واقعا مالک پول رمزنگاری شده است و همچنین آیا پول رمزنگاری شده قبلاً مصرف نشده است و اضافه کردن بلو کهای جدید به زنجیره ی قبلی برای خود امکان ارزش افزایی و استحقاق کسب ارزهای جدید را فراهم میکنند. این پولهای جدید تحت عنوان
یک بلوک ریشه اولیه شناخته میشوند، و ادامه ی تراکنش های مربوط را در زنجیر های پس از خود ادامه خواهند داد.

قراردادهای هوشمند

بعضی افراد نسل دوم بلاک چین را با امکان ایجاد قراردادهای هوشمند میشناسند. قراردادهای هوشمند مجموع های از کدهای نرم افزاری هستند که به منظور بررسی و اجرای خودکار شرایط، ضوابط و تعهدات مورد توافق طرفین یک قرارداد طراحی شده اند. این قراردادها نوع جدیدی از انجام قراردادها در دنیای دیجیتال به شمار می آیند که به دلیل ویژگی هایی همچون، برگشت ناپذیری و رهگیری پذیری، تا حدود زیادی امکان نقض قرارداد از سوی هر یک از طرفین را کاهش میدهد. علاوه بر این، قراردادهای هوشمند به دلیل حذف واسطه ها و اشخاص ثالث کاهش هزینه های جانبی معاملات را به همراه خواهند داشت. برای مثال، خرید وسایل نقلیه به صورت مستقیم از
فروشنده انجام میشود و این انتقال و تغییر مالکیت در بستر بلاک چین بدون هرگونه هزینه ی دلالی یا هزینه های مرتبط با انتقال سند مالکیت به صورت مکانیزه ثبت میشود.

ایده ی اولیه ی این فناوری، در سال ۱۹۹۶، توسط نیک سزابو با عنوان “قراردادهای هوشمند: ایجاد بلوکهایی برای بازارهای آزاد دیجیتالی” مطرح شد که در سال ۱۹۹۷ با عنوان دیگری به چاپ رسید. از دیگر ویژگ یهای کاربردی و مطلوب این قراردادها فراهم کردن ساز و کار وجه تضمین برای اطمینان طرفین از انجام تعهدات است. اصولا این وجوه نوعی ارز رمزنگاری شده است که در بلاک چین زیربنایی قرارداد هوشمند پشتیبانی میشود.

پلتفرم و حاکمیت بلاک چین

نسل سوم بلاک چین با امکان ایجاد یک مدل کلان کسب و کار مبتنی بر بلاک چین در حوزه های مختلف ایجاد شده است. برای مثال، اتریوم یک ساختار متن باز و عمومی است که در بستر بلاک چین پلتفرم های دفاتر کل عمومی و سیستم عاملی را برای ایجاد قراردادهای هوشمند ارائه کرده است. برخی از شرکتهای فعال در حوزه ی فناوری اطلاعات نیز اقداماتی در جهت بروزرسانی خود و مقابله با ریسک های احتمالی از دست دادن بازار با رواج فناوری بلاک چینی صورت داده اند. برای مثال شرکت مایکروسافت ابزاری تحت عنوان “ابر لاجوردی ” راه اندازی کرده است تا مشتریان بتوانند از زیرساختهای بلاک چینی در این پلتفرم استفاده کنند. شرکتهای آ ی بی ام، اینتل، و چند شرکت دیگر نیز پروژه ی مشترکی، با عنوان “ابَرَ دفترکل” را به منظور استفاده از فناوری های در بستر دفتر کل توزیع شده کلید زد ه اند.

بلاک چین و حسابداری

دیلیوت  ۲۰۱۶ سطح به کارگیری فناوری اطلاعات در سامانه های اطلاعاتی حسابداری را در مقایسه با دیگر صنایع بسیار کودکانه و عقب مانده میداند، و یکی از اصلی ترین دلایل آن را عدم وجود قوانین و مقررات دربار ه ی درستی و اعتبار سامانه های اطلاعاتی حسابداری میداند. از لحاظ کلی، بلاک چین را میتوان یک فناوری برای ایجاد یکپارچگی بین سامانه های اطلاعاتی حسابداری شرکت با دیگر طرفهای قرارداد با شرکت دانست. اگر شرکت را تجمیعی از قراردادهای بین واحد گزارشگر مرکزی با سایر اشخاص حاضر در کسب و کار فرض کنیم، میتوان مدلی را برای سامانه ی اطلاعاتی حسابداری فرض کرد که در آن بخش عمده ای از تراکنشهای فی مابین به صورت خودکار، امن، ساختارمند، بروز آنی و نظار تشده با رعایت کنترل داخلی پایه ی تعبیه شده در قراردادهای هوشمند ثبت و نگهداری شود.

همچنین، با توجه به ویژگ یهای قراردادهای هوشمند از جمله، برگشت ناپذیری تعهدات شاید بتوان ادعای حسابداری سه طرفه یا حتی چند طرفه را نیز مطرح کرد. در دنیای جدید کسب و کار که موضوع اینترنت پول ها و ارزهای رمزنگاری شده محور تبادلات پولی قرار خواهد گرفت، قطعا پارادایمهای جدید و جدّی در حسابداری به وجود خواهد آمد؛ که شاید تا حدودی چارچوب نظری گزارشگری مالی را دچار دگرگونی کند. برای نمونه، با فراگیر شدن فناوری بلاک چین مالکیت پذیری و اعمال کنترل بر دارای یهای نرم افزاری و دیجیتالی بسیار افزایش خواهد یافت. از این رو، ارزشگذاری و گزارشگری آنها به شیو های مطلوب تر امکا نپذیر خواهد شد. به همین ترتیب، امکان پیاد ه سازی کم هزینه تر نظام دفترداری سه طرفه در بستر بلاک چین تا حدودی برآورده میشود. زیرساخت قراردادهای هوشمند امکان تعیین نقطه ی بحرانی کسب و تحقق درآمد در قراردا دهای فناورانه را تا حدودی مشخص تر خواهد کرد و امکان کاهش نا اطمینانی در حسابداری محصولات فناورانه را فراهم خواهد کرد.

کاربرد بلاک چین در حسابداری
کاربرد بلاک چین در حسابداری

سامانه ی اطلاعاتی حسابداری مبتنی بر بلاک چین

را میتوان یک سامانه ی تراکنشی دانست؛ که اولا،ً دارای یک دفتر کل عمومی توزیع شده برای نگهداری داد ههای گذشته است. ثانیا،ً ثبتهای درون آن توسط همه ی کاربران تایید میشود. ثالثاً، همه ی ذینفعان مشارکت کننده از طریق دسترسی به داد ههای دفتر کل میتوانند به صورت آنی صور تهای مالی مورد نیاز خود را تهیه و مشاهده کنند.

در یک سامانه ی حسابداری بلاک چینی با افزودن ذینفعان به زنجیر ههای مرتبط امکان توسعه ی نظریه ی افشای مالی مستمر و پاسخگویی برخط بیش از پیش امکان پذیر خواهد بود. همچنین، در چنین سامانه ای میتوان بخشعمد ه ایی از ریسک اطلاعات را از طریق تایید مستقیم استفاده کنندگان به صورت برخط کاهش داد. به دلیل قابلیت رهگیری تراکنشهای موجود در یک بلاک چین نیز امکان دسترسی مطلو بتر به روند سودآوری وجود دارد. از این رو، شرکتها توانایی چندانی نخواهند داشت تا از ابزارهای مدیریت سود استفاده کنند.

از آن جا که در بلاک چین ها، ساز و کار مهر زمانی برای ثبت رویدادها مورد استفاده است، و همچنین، قراردادهای هوشمند با قواعد مشخص و برنامه ریزی شده وجود دارد، مدیران توانایی کمتری دارند تا با تعجیل یا تاخیر در شناسایی رویدادها و تراکنشها، اقدام به حساب آرایی کنند. به همین ترتیب، به دلیل برگشت ناپذیری ثبتها و عدم امکان درج یک ثبت حسابداری در بین ثبتهای قبلی امکان مدیریت اقلام تعهدی که عموماً پس از پایان سال مالی برنامه ریزی و مدیریت میشود نیز بسیار دشوار خواهد شد.

حسابداران در دنیای جدید کسب و کار باید مهارتها و دانش خود را بروز کنند. چرا که در چنین فضایی نیازهای جدید جایگزین نیازهای قدیمی خواهد شد. توانایی استفاده از دادههای خام و تفسیر پیچیدگی های موجود در دادهها برای تجزیه و تحلیل آینده ی کسب و کار یکی از این نیازها است.

بلاک چین و خدمات اطمینان بخشی

فناوری بلاک چین از طریق ایجاد زنجیره ی عطف مناسب و ساختاردهی مطلوب به ثبت داده ها در بلوکهای خود موجب خواهند شد که بتوان به نوعی یک سامانه ی دفترداری مشترک برای طرفین معامله ایجاد کرد. داد ههای موجود در هر بلوک به دلیل احتمال تحریف بسیار پایین و همچنین اجماع مشارکت کنندگان درباره ی درستی آن تراکنش، عماً حکم تاییدیه ی تراکنش را دارد. بنابراین، حسابرسان میتوانند با خیالی آسوده تر و با صرف هزینه و زمان کمتر در این موضوع به ارائه ی خدمات دارای ارزش افزوده بالاتر، از جمله، بررسی مبادلات دارای پیچیدگی زیاد و اثربخشی کنترلهای داخلی بپردازند(دیلویت، ۲۰۱۶).

 بلاک چین و صنعت مالی

فناوری های مبتنی بر بلاک چین از جنبه های مختلفی میتوانند بر صنعت مالی تاثیرگذار باشند. برای مثال، به منظور تسهیل معاملات آتی یا سلف میتوان از ویژگیهای مطلوب قراردادهای هوشمند استفاده کرد. به باور (گارتنر  ۲۰۱۶)، بلاک چین تنها نخستین مرحله از کاربرد پلتفرم دفاترکل توزیع شده است که در آیند های نه چندان دور امکان ایجاد اقتصاد قابل برنامه ریزی را فراهم خواهد ساخت. همچنین، گارتنر معتقد است که این فناوری به دلیل ساختار و ویژگیهای خاص خود در حفظ محرمانگی و اطمینان بیشتر مورد توجه حوزه ها و کارکردهای اقتصادی و مالی است و شاید تمایل سایر حرفه ها به این حوزه همانند علوم مالی و اقتصادی نباشد. این تمایل تا حدی است که برخی حتی ایجاد موضوعی تحت عنوان «اینترنت پو لها »را دور از ذهن نمیدانند. برای مثال، اندریاس ام انتونوپلوس ( ۲۰۱۶) با انتشار کتابی با همین عنوان به تبیین الگویی برای پیاده سازی شبکه ای از پولهای مجازی و نقش آن در حوزه ی اقتصاد دیجیتالی آینده پرداخته است.

در یک نظام مالی بلاک چین محور، به راحتی و با شفافیت میتوان فعالیتهای مدیران یک شرکت را در قبال تحصیل یا فروش سهام شرکت خود به صورت آنی مشاهده کرد. از این طریق، میتوان به اطلاعات خصوصی دست یافت که ممکن است در ساختار فعلی خرید و فروش سهام پس از گذشت مدت زمان زیادی آشکار شود. از این رو، میتوان مدعی شد که بلاک چین به دلیل افزایش سرعت تاثیرگذاری اطلاعات بر قیمت تا حدودی میتواند بر کارایی بازار بیفزاید.

 فرصتها، تهدیدها، نقاط قوت و نقاط ضعف

بلاک چین از طریق ایجاد زیرساختی ارزان قیمت و با سرعت بالا در تسویه ی حساب و انتقال مالکیت، منجر خواهد شد شرکتها نقدینگی بالاتری را به نسبت ساختار فعلی در قبال دارایی های دیجیتالی و غیردیجیتالی نظیر اوراق قابل داد و ستد در یک بازار سرمایه بلاک چینی تجربه کنند. ولی از جمله معایب این فناوری نیز میتوان به عدم وجود استاندارد مشخص و همگانی، هزینه ی بالای ناشی از افزونگی ، مقیاس ناپذیری اقتصادی، کوتاهی طول کدهای قابل حمل در هر بلوک  و پیچیدگی های فنی آن اشاره کرد.

نتیجه گیری

فناوری بلاک چین یک سامانه ی غیرمتمرکز برای نگهداری داده ها است که همه ی داد ههای درون این شبکه رمزنگاری میشوند. داده ها در این فناوری به بلوکهای مختلف در یک زنجیره تقسیم میشوند، و پیوند ارتباطی بین دادهها نیز از طریق کدهای یکتای بلوک قبلی است. فناوری های مرتبط با بلاک چین را میتوان زیرساختی جدید برای برپایی اقتصاد دیجیتالی نوین دانست که در آینده امکان تاثیرات شگرفی بر صنعت مالی خواهد داشت. در واقع، میتوان به این امید بود که با به کارگیری فناوری بلاک چین سطح اعتماد عمومی به داده های مالی و حسابداری به میزانی باورنکردنی بالا خواهد رفت. همچنین، برخی از ادعاهای موجود در سطح صور تهای مالی بدون نیاز به انجام خدمات اطمینان بخشی حسابرسی مورد پذیرش قرار خواهند گرفت. در مجموع، فناوری بلاک چین با برداشتن برخی از محدودیتهای موجود در اصول و ضوابط حسابداری، حسابرسی و مالی، اعتبار این حرفه ها را نزد عموم جامعه ارتقاء خواهد داد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *